Şoa nədir

Holokost

Avropa on iki ildə nifrət qanunlarından ölüm fabriklərinə qədər yolu necə keçdi.

Şoa nədir

Dövlət tərəfindən təşkil olunmuş məhv

İvritcə «Şoa» sözü «fəlakət» deməkdir. Bu, nasist Almaniyası və onun əlbirləri tərəfindən 1933–1945-ci illərdə Avropa yəhudilərinin sistemli, dövlət səviyyəsində təşkil olunmuş təqibi və qətlidir. Təxminən altı milyon insan — Avropa yəhudi əhalisinin üçdə ikisi — həlak oldu.

Holokost bir partlayış deyil, bir maşın idi: bürokratik, metodik, sənaye miqyaslı. O, təbliğat və qanunlarla başladı, getto və kütləvi güllələnmələrlə davam etdi, ölüm düşərgələri ilə bitdi.

Xronologiya

On iki il

1933

Nasistlər hakimiyyətdə

Hitler hakimiyyətə gəlir. Yəhudi mağazalarının boykotu, işdən çıxarmalar, ilk antisemit qanunlar, Daxau düşərgəsinin açılması.

1935

Nürnberq qanunları

İrqi qanunvericilik yəhudiləri vətəndaşlıqdan və hüquqlardan məhrum edir, nikahları qadağan edir — dövlət insanları «qana» görə bölür.

1938

Kristal gecə

Almaniya və Avstriya boyu pogrom: yüzlərlə sinaqoq yandırılır, minlərlə mağaza və ev dağıdılır, on minlərlə adam düşərgələrə göndərilir.

1939–41

Müharibə və gettolar

Müharibə başlayanda Polşanın və işğal olunmuş Avropanın yəhudiləri gettolara — Varşava, Lodz və başqalarına — aclıq və sıxlıq içində toplanır.

1941

Aynzatsqruppen

SSRİ-yə hücumdan sonra cəza dəstələri yüz minlərlə yəhudini güllələyir. Kiyev yaxınlığındakı Babi Yarda iki gündə təxminən 34 min insan öldürülür.

1942

«Son həll»

Vanze konfransında bütün Avropa yəhudiliyinin məhvi planlaşdırılır. Ölüm düşərgələri — Auşvits, Treblinka, Sobibor, Beljes — işə düşür.

1943

Müqavimət

Varşava gettosunda üsyan və düşərgələrdə qiyamlar. Yəhudilər məhvə məhkum olduqlarını bilə-bilə silaha əl atırlar — ləyaqətlə ölmək üçün.

1945

Azadlıq

Müttəfiqlər düşərgələri azad edir; 27 yanvar — Auşvits. Dünya törədilənin miqyasını görür. Təxminən altı milyon yəhudi həlak olmuşdu.

Rəqəmin arxasında

Arxasında insanlar olan rəqəm

Təxminən altı milyon — Avropa yəhudiliyinin üçdə ikisi, onların arasında təxminən bir yarım milyon uşaq. Əsrlərlə yaşamış bütöv icmalar, şəhər və qəsəbələr izsiz yox oldu.

Holokost azadlıqla bitmədi. Geridə sağ qalanlar, yetim qalanlar, doğmalarını və evlərini itirənlər qaldı — və «Bir daha əsla» adlandırdığımız xatirə borcu qaldı.